Farhangistan
خانه / سیاست / تحلیل ها و دیدگاه ها / نابرابری اقتصادی و فقر

نابرابری اقتصادی و فقر

با‭ ‬گذشت‭ ‬زمان‭ ‬شکاف‭ ‬طبقاتی‭ ‬میان‭ ‬ثروت‌مند‭ ‬و‭ ‬فقیر‭ ‬بیشتر‭ ‬می‌شود‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬نبشته‭ ‬تلاش‭ ‬بر‭ ‬آن‭ ‬است‭ ‬تا‭ ‬به‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬واریانس‌ها‭ ‬بر‭ ‬بیشتر‭ ‬شدن‭ ‬این‭ ‬شکاف‭ ‬پرداخته‭ ‬شود‭ ‬و‭ ‬هم‌چنان‭ ‬با‭ ‬ارایه‭ ‬آمار‌ها‭ ‬و‭ ‬پارادایم‌ها،‭ ‬به‭ ‬توضیح‭ ‬مسأله‭ ‬و‭ ‬راه‌های‭ ‬مبارزه‭ ‬با‭ ‬فقر‭ ‬تمرکز‭ ‬می‌گردد‭. ‬اخیراً‭ ‬نهاد‭ ‬آکسفام‭ ‬ایالات‭ ‬متحده‭ ‬امریکا‭ ‬گزارشی‭ ‬ارایه‭ ‬کرد‭ ‬که‭ ‬بر‭ ‬اساس‭ ‬آن‭ ‬سرمایه‭ ‬هشت‭ ‬فرد‭ ‬ثروت‌مند‭ ‬جهان‭ ‬برابر‭ ‬است‭ ‬با‭ ‬سرمایه‭ ‬۳‭.‬۶‭ ‬میلیارد‭ ‬نفر‭ (‬نیم‭ ‬جمعیت‭ ‬جهان‭) ‬در‭ ‬حالی‭ ‬‌که‭ ‬۶‭ ‬سال‭ ‬پیش‭ ‬۲۸۸‭ ‬نفر‭ ‬معادل‭ ‬نیم‭ ‬جمعیت‭ ‬جهان‭ ‬سرمایه‭ ‬داشت‭ ‬و‭ ‬یک‌سال‭ ‬قبل‭ ‬این‭ ‬تعداد‭ ‬به‭ ‬۶۲‭ ‬نفر‭ ‬می‌رسید‭. ‬این‭ ‬آمار‭ ‬رشد‭ ‬سریع‭ ‬سرمایه‭ ‬طبقه‭ ‬ثروت‌مند‭ ‬و‭ ‬گسترش‭ ‬شکاف‭ ‬طبقاتی‭ ‬در‭ ‬واحد‭ ‬زمان‭ ‬را‭ ‬نشان‭ ‬می‌دهد‭.‬

علی‌الرغم‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬فقر‭ ‬مطلق‭ ‬در‭ ‬مقیاس‭ ‬جهانی‭ ‬کم‭ ‬شده‭ ‬است،‭ ‬فاصله‭ ‬اما‭ ‬میان‭ ‬فقیر‭ ‬و‭ ‬ثروت‌مند‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬بی‌پیشینه‌ای‭ ‬بیشتر‭ ‬شده‭ ‬است‭. ‬نابرابری‭ ‬اقتصادی‭ ‬جوامع‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬هم‭ ‬می‌پاشد‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬بحران‭ ‬به‭ ‬چالش‭ ‬جهانی‭ ‬مبدل‭ ‬خواهد‭ ‬شد‭. ‬هرچند‭ ‬کشور‌های‭ ‬نظیر‭ ‬ایالات‭ ‬متحده‭ ‬امریکا‭ ‬و‭ ‬جمهوری‭ ‬مردم‭ ‬چین‭ ‬برای‭ ‬کم‌کردن‭ ‬فقر‭ ‬تلاش‭ ‬فراوان‭ ‬داشتند‭ ‬ولی‭ ‬هر‭ ‬دو‭ ‬کشور‭ ‬در‭ ‬جمع‭ ‬ده‭ ‬کشوری‌اند‭ ‬که‭ ‬بالاترین‭ ‬سطح‭ ‬نابرابری‭ ‬اقتصادی‭ ‬را‭ ‬دارند‭. ‬در‭ ‬فهرست‭ ‬کشور‌هایی‭ ‬که‭ ‬بالا‭ ‬ترین‭ ‬سطح‭ ‬نابرابری‭ ‬اقتصادی‭ ‬دارند،‭ ‬فدراتیف‭ ‬روسیه‭ ‬در‭ ‬صدر‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬کشور‭ ‬یک‭ ‬درصد‭ ‬طبقه‭ ‬ثروت‌مند‭ ‬سرمایه‭ ‬معادل‭ ‬به‭ ‬۷۰‭ ‬درصد‭ ‬طبقه‭ ‬فقیرتر‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬اختیار‭ ‬دارد،‭ ‬در‭ ‬چین‭ ‬اما‭ ‬۱‭ ‬درصد‭ ‬طبقه‭ ‬ثروت‌مند‭ ‬سرمایه‭ ‬برابر‭ ‬به‭ ‬۴۵‭ ‬درصد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬ایالات‭ ‬متحده‭ ‬۱‭ ‬درصد‭ ‬ثروت‌مند‌ترین‭ ‬افراد‭ ‬سرمایه‭ ‬معادل‭ ‬به‭ ‬۴۲‭ ‬درصد‭ ‬طبقه‭ ‬فقیرتر‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬اختیار‭ ‬دارد‭. ‬در‭ ‬مقیاس‭ ‬جهانی‭ ‬اما‭ ‬وضعیت‭ ‬بدتر‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬است‭. ‬سرمایه‭ ‬۱‭ ‬درصد‭ ‬طبقه‭ ‬ثروت‌مند‭ ‬برابر‭ ‬با‭ ‬سرمایه‭ ‬۹۹‭ ‬درصد‭ ‬بقیه‭ ‬جمعیت‭ ‬جهان‭ ‬می‌باشد‭. ‬

ثروت‭ ‬در‭ ‬کشور‌های‭ ‬توسعه‌یافته‭ ‬به‭ ‬سرعت‭ ‬به‭ ‬وجود‭ ‬می‌آید‭ ‬و‭ ‬سکتور‭ ‬خصوصی‭ ‬به‭ ‬حیث‭ ‬بازیگر‭ ‬اصلی‭ ‬در‭ ‬تولید‭ ‬سرمایه،‭ ‬فاکتور‭ ‬اصلی‭ ‬به‭ ‬حساب‭ ‬می‌رود‭. ‬دولت‌ها‭ ‬اما‭ ‬با‭ ‬پیش‌گیری‭ ‬استراتیژی‌های‭ ‬حساب‭ ‬شده‭ ‬می‌توانند‭ ‬فقر‭ ‬را‭ ‬کاهش‭ ‬دهند‭. ‬به‌گونه‭ ‬مثال‭ ‬کشور‭ ‬چین‭ ‬در‭ ‬۲۰‭ ‬سال‭ ‬اخیر،‭ ‬دست‌مزد‭ ‬را‭ ‬سه‭ ‬برابر‭ ‬افزایش‭ ‬داده‭ ‬است‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬ترتیب‭ ‬جمهوری‭ ‬مردم‭ ‬چین‭ ‬با‭ ‬وجود‭ ‬شکاف‭ ‬طبقاتی‭ ‬زیاد،‭ ‬فقر‭ ‬مطلق‭ ‬را‭ ‬کاهش‭ ‬داده‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬حاضر‭ ‬این‭ ‬کشور‭ ‬بالاترین‭ ‬تعداد‭ ‬میلیاردر‌های‭ ‬جهان‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬خود‭ ‬اختصاص‭ ‬داده‭ ‬است‭.‬

فساد‭ ‬یکی‭ ‬دیگر‭ ‬از‭ ‬عوامل‭ ‬گسترش‭ ‬شکاف‭ ‬طبقاتی‭ ‬می‌باشد‭. ‬وجود‭ ‬فساد‭ ‬دلیل‭ ‬اصلی‭ ‬تجمع‭ ‬سرمایه‭ ‬نزد‭ ‬طیف‭ ‬مشخص‭ ‬جامعه‭ ‬است‭. ‬گریز‭ ‬از‭ ‬مالیات‭ ‬در‭ ‬بنگاهای‭ ‬بزرگ‭ ‬سبب‭ ‬پخش‭ ‬ثروت‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬نا‭ ‬متقارن‭ ‬می‌گردد‭. ‬دستمزد‭ ‬پایین،‭ ‬فرصت‌های‭  ‬طبقه‭ ‬متوسط‭ ‬برای‭ ‬رشد‭ ‬اقتصادی‭ ‬را‭ ‬نابود‭ ‬می‌کند‭. ‬سطح‭ ‬بی‌کاری‭ ‬در‭ ‬جوامع‭ ‬نیز‭ ‬سبب‭ ‬فقر‭ ‬و‭ ‬بیشتر‭ ‬شدن‭ ‬فاصله‭ ‬طبقاتی‭ ‬می‌گردد‭.‬

در‭ ‬کشور‌های‭ ‬رو‭ ‬به‭ ‬توسعه‭ ‬عوامل‭ ‬دیگری‭ ‬نیز‭ ‬در‭ ‬شکاف‭ ‬طبقاتی‭ ‬تاثیر‭ ‬‌گذار‌اند‭. ‬روابط‭ ‬بنگاه‌ها‭ ‬با‭ ‬سیاست‌گذاران‭ ‬زمینه‭ ‬فساد‭ ‬و‭ ‬انبار‭ ‬شدن‭ ‬ثروت‭ ‬در‭ ‬میان‭ ‬توده‭ ‬مشخص‭ ‬را‭ ‬قطعی‭ ‬می‌سازد‭. ‬هم‌چنان‭ ‬امنیت‭ ‬و‭ ‬تبعیض‭ ‬از‭ ‬دیگر‭ ‬فاکتور‌های‭ ‬تاثیر‌گذار‭ ‬بر‭ ‬توزیع‭ ‬نا‭ ‬متجانس‭ ‬ثروت‭ ‬می‌باشد‭. ‬

کشور‭ ‬ویتنام‭ ‬الگویمناسبیدر‭ ‬راستای‭ ‬کاهش‭ ‬فقر‭ ‬برای‭ ‬کشور‌های‭ ‬رو‭ ‬به‭ ‬توسعه‭ ‬است‭. ‬این‭ ‬کشور‭ ‬ریفورم‭ ‬و‭ ‬سیاست‌های‭ ‬اصلاحی‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬سال‭ ‬۱۹۸۶‭ ‬آغاز‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬درآمد‭ ‬سرانه‭ ‬آن‭ ‬کشور‭ ‬از‭ ‬۱۰۰‭ ‬دالر‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬۱۹۸۰‭ ‬به‭ ‬۲۱۰۰‭ ‬دالر‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬۲۰۱۵‭ ‬افزایش‭ ‬پیدا‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬روند‭ ‬رشد،‭ ‬توام‭ ‬با‭ ‬کاهش‭ ‬فقر‭ ‬همراه‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬پیش‭ ‬از‭ ‬آغاز‭ ‬اصلاحات،‭ ‬۵۰‭ ‬درصد‭ ‬جمعیت‭ ‬ویتنام‭ ‬در‭ ‬فقر‭ ‬مطلق‭ ‬قرار‭ ‬داشتند‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬آمار‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬۲۰۱۵‭ ‬به‭ ‬۳‭ ‬درصد‭ ‬کاهش‭ ‬پیدا‭ ‬کرد‭. ‬توسعه‭ ‬ویتنام‭ ‬در‭ ‬پی‭ ‬تصمیم‭ ‬قاطع‭ ‬و‭ ‬تلاش‭ ‬فراوان‭ ‬‮«‬دوی‭ ‬موی‮»‬‭ ‬به‭ ‬خاطر‭ ‬آوردن‭  ‬اصلاحات‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬مرحله‭ ‬رسید‭. ‬این‭ ‬کشور‭ ‬با‭ ‬تطبیق‭ ‬برنامه‌های‭ ‬حساب‭ ‬شده‭ ‬کوتاه‭ ‬مدت‭ ‬و‭ ‬دراز‭ ‬مدت‭ ‬و‭ ‬جدیت‭ ‬در‭ ‬پیاده‌کردن‭ ‬استراتیژی‌های‭ ‬مدون،‭ ‬به‭ ‬موفقیت‌های‭ ‬چشم‌گیری‭ ‬دست‭ ‬پیدا‭ ‬کرد‭. ‬ویتنام‭ ‬هم‌چنان‭ ‬در‭ ‬روابط‭ ‬و‭ ‬اقتصاد‭ ‬بین‌المللی‭ ‬با‭ ‬عقد‭ ‬چندین‭ ‬موافقت‌نامه‭ ‬آزاد‭ ‬و‭ ‬عضویت‭ ‬در‭ ‬سازمان‌های‭ ‬جهانی‭ ‬گام‌های‭ ‬موثری‭ ‬برای‭ ‬رشد‭ ‬تجارت‭ ‬و‭ ‬رشد‭ ‬سطح‭ ‬اقتصاد‭ ‬این‭ ‬کشور‭ ‬برداشت‭.‬

افغانستان‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬رده‭ ‬کشور‌های‭ ‬جهان‭ ‬سوم‭ (‬کم‌تر‭ ‬توسعه‭ ‬یافته‭) ‬قرار‭ ‬دارد،‭ ‬به‭ ‬فقر‭ ‬گسترده‭ ‬دچار‭ ‬است‭. ‬امنیت،‭ ‬اصلی‌ترین‭ ‬و‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬عامل‭ ‬فقر‭ ‬و‭ ‬تفاوت‭ ‬میان‭ ‬ثروت‌مندان‭ ‬و‭ ‬طبقه‭ ‬فقیر‭ ‬می‌باشد‭. ‬در‭ ‬افغانستان‭ ‬بیش‭ ‬از‭ ‬۸۰‭ ‬درصد‭ ‬جمعیت‭ ‬مصروف‭ ‬کشاورزی‭ ‬و‭ ‬دام‌داری‭ ‬می‌باشند‭. ‬اکثریت‭ ‬مطلق‭ ‬این‭ ‬کشاورزان‭ ‬به‭ ‬سختی‭ ‬مخارج‭ ‬خانواده‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬دست‭ ‬می‌آورند‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬این‭ ‬بر‭ ‬اساس‭ ‬آمار‭ ‬بانک‭ ‬جهانی‭ ‬نرخ‭ ‬بی‌کاری‭ ‬بالاتر‭ ‬از‭ ‬۴۰‭ ‬درصد‭ ‬می‌باشد‭ ‬و‭ ‬۳۶‭ ‬درصد‭ ‬جمعیت‭ ‬افغانستان‭ ‬زیر‭ ‬خط‭ ‬فقر‭ ‬زنده‌گی‭ ‬می‌نمایند‭. ‬از‭ ‬سوی‭ ‬دیگر‭ ‬نا‌امنی‭ ‬و‭ ‬فساد‭ ‬گسترده،‭ ‬دستمزد‭ ‬پایین‭ ‬از‭ ‬عوامل‭ ‬پراکندگی‭ ‬ثروت‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬نا‭ ‬متوازن‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬شدت‭ ‬نابرابر‭ ‬تخمین‭ ‬می‌شود‭. ‬افغانستان‭ ‬با‭ ‬درآمد‭ ‬سرانه‭ ‬کم‌تر‭ ‬از‭ ‬۷۰۰‭ ‬دالر‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬فقیرترین‭ ‬کشور‌های‭ ‬جهان‭ ‬به‭ ‬شمار‭ ‬می‌رود‭. ‬کشور‭ ‬ویتنام‭ ‬پارادایم‭ ‬مناسبی‭ ‬در‭ ‬زمینه‭ ‬اصلاحات‭ ‬و‭ ‬زیرساخت‌های‭ ‬اقتصادی‭ ‬برای‭ ‬افغانستان‭ ‬می‌باشد‭. ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬فرصت‌های‭ ‬موجود‭ ‬نظیر‭ ‬عضویت‭ ‬افغانستان‭ ‬در‭ ‬سازمان‭ ‬تجارت‭ ‬جهانی،‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬بندر‭ ‬چابهار‭ ‬و‭ ‬کوریدور‭ ‬لاجورد‭ ‬که‭ ‬افغانستان‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬اروپا‭ ‬وصل‭ ‬می‌کند،‭ ‬نیاز‭ ‬به‭ ‬مدیریت‭ ‬و‭ ‬برنامه‭ ‬جامع‭ ‬است‭ ‬تا‭ ‬افغانستان‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬مسیر‭ ‬درست‭ ‬هدایت‭ ‬کند‭.‬

سه شنبه ۱۹ دلو ۱۳۹۵ – شیرمحمد فرخ، استاد دانشگاه و مشاور وزارت تجارت

منبع : هشت صبح

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدعلامتدارها لازمند *

*

یازده + 15 =